Welk wieksysteem is t beste?

  • Oscar

    Welk wieksysteem werkt t beste?

  • Fietsende

    Zelfzwichting! Wanneer de kap al goed op de wind staat, kon ik op een stellingmolen met zelfzwichting slechts 4 minuten noteren tussen de deur openen en het malen van het eerste meel!

  • Mike

    Nee Martin, de demontage én montage van een elektromotor: dan moet je niet eens de deur openen.. ;-)

  • Mike

    (grapje natuurlijk!)

  • Lolke

    Martin, ik denk dat Oscar bedoelde: welke wiekverbetering ofwel stroomlijnsysteem functioneert het beste? Dus niet: is voor de molenaar het beste ofwel handigste om mee te werken, zoals jij kennelijk dacht, maar: is qua uit de wind gehaald rendement het beste ofwel efficiëntste / effectiefste. En hoewel daar op zichzelf geen eenduidig antwoord op te geven is (het hangt van veel factoren af, zoals (de zwaarte van) de taak van de molen, zijn type, zijn vlucht, zijn biotoop, zijn ligging t.o.v. de kust en dus zijn ‘windklimaat’, enz.), denk ik dat de praktijk, en daardoor de voorkeur van de eigenaren en molenaars van werkende molens, sinds WO2 erop wijst dat in het algemeen gesproken het fokwieksysteem het beste werkt, dus het meeste rendement uit de wind haalt. Zeker bij lage windsnelheden; en om fokwieken ook bij hogere windsnelheden bruikbaar te houden moeten ze eigenlijk worden uitgerust met remkleppen. Zoals men dat bijvoorbeeld op de veel in vol bedrijf zijnde De Rat in IJlst nadrukkelijk wilde hebben en heeft laten aanbrengen, net als op veel andere werkende molens.

    Tussen haakjes, de praktijk wees en wijst er volgens mij ook op, al sinds meer dan een eeuw, dat zelfzwichting eigenlijk alleen echt goed functioneert in de nabijheid van de kust, dus in een ‘windklimaat’ met relatief veel relatief krachtige wind zoals in Groningen en Friesland, omdat zelfzwichting bij zwakke wind en dus volledig gesloten kleppen meer ‘lekt’ (en sowieso al meer luchtweerstand heeft) dan volle zeilen, en dus minder goed werkt.

    Post was bewerkt op 20-08-2018 14:15 door Lolke

  • Fietsende

    Lolke, het ging om een molen met zelfzwichting met Dekkers op de binnenroede en Van Bussels op de buitenroede. Alleen al zelfzwichting is enorm veel tijdbesparender dan zeilen voorleggen. Op een dag was ik nog niet klaar met malen, het graan zat nog in de kaar. Naar huis om te eten/slapen en de volgende dag verder malen. Het was zomer: geen stutten in het bovenwiel, wel roedkettingen en bliksemkabel. Die eenvoudig losgemaakt en dan kleppen dicht en de vang los! Met zeilen ben ik misschien wel 20 minuten verder….

    Tijdens mijn werkzaamheden in Spetzerfehn kon ik daar nooit zo snel malen na het openen van de molendeur. Mijn oude molenbaas Theodor Steenblock instrueerde me: “Um fünf Minuten vor sieben aus Bett aufstehen und dann sofort mahlen!”

  • Mike

    Monteer twee ‘halve’ fokken (ter hoogte van de steekborden) en je weet direct wat een enorme trekkracht je krijgt in een gevlucht! Hier komen er tzt. nog twee bij, maar inderdaad mét remkleppen.

    Louter praktisch zijn fokwieken (zeker die uit plaat“staal”) erg goedkoop in installatie én onderhoud..

  • Lolke

    Beste Martin, dat ontkende en ontken ik ook helemaal niet, dat zelfzwichting voor de molenaar handiger en tijdbesparender is dan zeilen voorleggen. Wat ik betoogde was dat het volgens mij regelmatig kan voorkomen dat je aan dat hogere gebruiksgemak helemaal niets hebt, namelijk wanneer een zelfzwichtingmolen er bij weinig wind door zijn slechtere aerodynamische eigenschappen al de brui aan gegeven heeft waar een zeilenmolen met verder hetzelfde wieksysteem nog vrolijk doorwerkt!

    Tussen haakjes, weet jij waarom zelfzwichting bijna nooit werd en wordt gecombineerd met fokken maar wel vaak (zoals bij de molen die jij noemt) met b.v. Dekker of Van Bussel? Is daar een bepaalde reden voor?

  • André

    Puur gevoel, maar volgens mij geef je het zelf al aan, fokwieken moeten het hebben van de gecreeerde onderdruk achter de zeilen. Wat je zelf aangeeft is dat kleppen ‘lek’ zijn, dus dan kan de nodige onderdruk veel minder makkelijk ontstaan en werkt het niet goed.

    Maar misschien is de verklaring simpeler, fokwieken zijn laat ontstaan, en misschien was zelfzwichting toen al ‘uit de mode’.

    Groetjes,

    André

  • Lolke

    Bedankt voor je reactie André. Ik had gevoelsmatig zelf ook al precies hetzelfde idee over die ‘lekkage’ gekregen, maar kon en kan dat op geen enkele manier ‘hard’ maken, vooral omdat ik zelf geen molenaar ben. Waar ik eigenlijk op hoopte was een antwoord van iemand die zelf met die zeldzame combinatie van zelfzwichting en fokken heeft gewerkt, of daar uit de eerste hand informatie over heeft.

    Dat die combinatie vroeger zelden voorkwam zal inderdaad mede veroorzaakt zijn door het late op het toneel verschijnen van het fokwieksysteem. Maar dat verklaart het nagenoeg ontbreken ervan in onze tijd *) niet echt. Immers, de laatste decennia zijn er bij restauraties zo vaak allerlei wijzigingen in wieksystemen aangebracht (om een vroeger aanwezig wieksysteem / zelfzwichting in ere te herstellen; of om de werkbaarheid (of gewoon het onderhoud) van de molen te optimaliseren; of om een combinatie van beide redenen) dat ik denk dat er toch een zakelijke reden moet zijn, zoals die in mijn ogen behoorlijk plausibele die jij noemt, dat men bij ‘gestroomlijnde’ zelfzwichting bij voorkeur geen fokken maar Dekker of Van Bussel gebruikt.

    *) Over hoe vaak en waar het in het verleden voorkwam weet ik verder niets, maar ik heb in de molendatabase gezocht en de volgende vier molens gevonden die nu deze combinatie bezitten:

    De Witte Molen, Glimmen

    Aylvapoldermolen, Burgwerd (binnenroede)

    De Hoop, Kropswolde

    Bovenrijge, Ten Boer